Cunsili e regul fundamentai per scrif
cun la grafia pruposta de “La Vus de l’Insübria”

I regul scrivüü chì de sota hin ‘na manera per fà intend i sun de la lengua insübrica a un maderlengua talian.

1) L’acent l’è cunseiaa dumà quand che gh’è propi el pericul de mia fà capì la manera giüsta de parnuzià.
Regurdèmes però semper che, men acent riesum a duvrà, püssee legibil el resülta el test.

2) La diferenza intra la “e” verta e la “e” sarada la se marca giò no, a men che ghe sia un dübi ind un quei cas.
A bun cünt, la “e” la se legg sarada o verta a segunda de la parola (cumpagn che in talian). In tanc sit de la brianza o de la muntagna lumbarda, piemuntesa o ticinesa squas tücc i “e” che nüm parnunzium vert hin parnunziaa saraa e dunca l’è mei a marcà giò nagot föra che vergutin:
disèm = diciamo (imperatif) ; disém = ditemi (imperativo)
el mè barba – el me pias

3) La diferenza intra “o” verta e “o” sarada la se marca giò no perchè tücc do hin parnunzi acetaa de l’ istessa parola.

4) L’è cunseiaa l’acent, se l’acent el borla giò sü la silaba finala e se'l serviss a fà capì la manera giüsta de parnuzià:
sagùl = sazio; picùl = picciolo; ciful, bigul, giurnalat

5) ö , ü. Gh'è mia diferenza fra “œ” e “ö”:
La “œ” la res’ciariss de cumplicà la letüra a tücc quii che la parnunzien no: öcc=occhio, genöcc=ginocchio, piöcc=pidocchio, cör=cuore , el mör= muore

6) Pöden vessegh vucal dupi in fund ai parol:
- ind i participi passaa: maiaa=mangiato, beüü=bevuto (per s’ciarezza vardí sota in “un quai cunsili”)
- parol cumpagn de: el coo, mi gh’hoo, te gh’heet, furestee, resgiuu, uspedaa, el suu.

7) Gnanca ‘na vucal dupia in mezz a ‘na parola:
a pas=la pace ; el pass=el passo

8) Manera de duvrà “cc”, “ch” e “gg”, “gh”:
cc lecc=letto, specc=specchio, lacc=latte, tecc=tetto
ch Lech=Lecco, vach=vacche
gg legg=legge
gh vegh=avere
sg resgiuu

9) Manera de duvrà “s”, “ss” e “z”, “zz”.
A la fin de la parola la “s” surda la se scrif cun la dupia “s”, per fa la distinziun cunt la “s” sunora:
s la rösa=la rosa, i rös=le rose, la pas=la pace (s sunora)
ss la russa, el russ = il rosso, el pass = il passo, vess = essere (s surda)
A
a la stessa manera funziunen “z” e “zz” (-zia se parnunzia semper surda anche se se scrif no dupia, ma ind el prüral lase dupia: la grazia – i grazzi) :
medegozz = medicinali popolari
scartozz = cartoccio

10) Manera de duvrà "n" , "nn";
“n” a fin de parola la se dovra per marcà la “n” nasala (a Milan e pruincia, es: Svampa) e la “n” de ciel de buca (ind el rest de l’Insübria, es: De Sfroos):
--> el can - i can
“nn” a fin de parola la se dovra per marcà la “n” dentala:
--> la cana - i cann
Degià che la diferenza intra dentala e nasala (fundamentala in del insübrich) l’han no imprendüda i giuen minga maderlengua el cunvègn fà riferiment a la furma taliana in manera de minga canà (perchè in due ch’ ind el passagg del latin al talian “nn” l’è restaa dupi e “n” l’è restaa singul, ind el passagg del latin a l’insübrich “nn” l’è vegnüü “n” dentala e la “n” l’è vegnüda “n” de ciel de buca, pö a Milan e pruincia passada a “n” nasala):
Presempi:
il pane = el pan (1 n), il cane = el can (1 n),
le donne = i donn (2 n), le canne da pesca = i cann de pescà (2 n)

11) Se dovra mai gnanca ‘na cunsunanta dupia via che “ss”, “cc”, “gg”, “sg”, “nn

12) Se dovra l’apostruf per scrif s’c, s’g; presempi:
s’giaf=schiaffo, s’cepà=rompere, s’ciau=ciao; s’cena=schiena

Stagh a l'öcc: per scrif i carater ö,ü,Ö,Ü gh’hem de tegnì schisciaa el tast “Alt” e in del istess mument schiscià i nümer indicaa chì de sota.
-->
Ü ALT+0220
--> Ö ALT+0214
--> ü ALT+129
--> ö ALT+148