I regul
scrivüü chì de sota hin ‘na manera
per fà intend i sun de la lengua insübrica a un
maderlengua talian.
1) L’acent
l’è cunseiaa dumà quand che gh’è
propi el pericul de mia fà capì la manera giüsta
de parnuzià.
Regurdèmes però semper che, men acent riesum a
duvrà, püssee legibil el resülta el test.
2) La diferenza
intra la “e” verta e la “e” sarada la
se marca giò no, a men che ghe sia un dübi ind un
quei cas.
A bun cünt, la “e” la se legg sarada o verta
a segunda de la parola (cumpagn che in talian). In tanc sit
de la brianza o de la muntagna lumbarda, piemuntesa o ticinesa
squas tücc i “e” che nüm parnunzium vert
hin parnunziaa saraa e dunca l’è mei a marcà
giò nagot föra che vergutin:
disèm = diciamo (imperatif) ; disém = ditemi (imperativo)
el mè barba – el me pias
3) La diferenza
intra “o” verta e “o” sarada la se marca
giò no perchè tücc do hin parnunzi
acetaa de l’ istessa parola.
4) L’è
cunseiaa l’acent, se l’acent el borla giò
sü la silaba finala e se'l serviss a fà capì
la manera giüsta de parnuzià:
sagùl = sazio; picùl = picciolo; ciful, bigul,
giurnalat
5) ö
, ü. Gh'è mia diferenza fra “œ”
e “ö”:
La “œ” la res’ciariss de cumplicà
la letüra a tücc quii che la parnunzien no: öcc=occhio,
genöcc=ginocchio, piöcc=pidocchio, cör=cuore
, el mör= muore
6) Pöden
vessegh vucal dupi in fund ai parol:
- ind i participi passaa: maiaa=mangiato, beüü=bevuto
(per s’ciarezza vardí sota in “un quai cunsili”)
- parol cumpagn de: el coo, mi gh’hoo, te gh’heet,
furestee, resgiuu, uspedaa, el suu.
7) Gnanca
‘na vucal dupia in mezz a ‘na parola:
a pas=la pace ; el pass=el passo
8) Manera
de duvrà “cc”, “ch” e “gg”,
“gh”:
cc lecc=letto, specc=specchio, lacc=latte, tecc=tetto
ch Lech=Lecco, vach=vacche
gg legg=legge
gh vegh=avere
sg resgiuu
9) Manera
de duvrà “s”, “ss” e “z”,
“zz”.
A la fin de la parola la “s” surda la se scrif cun
la dupia “s”, per fa la distinziun cunt la “s”
sunora:
s la rösa=la rosa, i rös=le rose, la pas=la pace (s
sunora)
ss la russa, el russ = il rosso, el pass = il passo, vess =
essere (s surda)
A a la stessa manera funziunen
“z” e “zz” (-zia se parnunzia semper
surda anche se se scrif no dupia, ma ind el prüral lase
dupia: la grazia – i grazzi) :
medegozz = medicinali popolari
scartozz = cartoccio
10) Manera
de duvrà "n" , "nn";
“n” a fin de parola la se dovra per marcà
la “n” nasala (a Milan e pruincia, es: Svampa) e
la “n” de ciel de buca (ind el rest de l’Insübria,
es: De Sfroos):
--> el can - i can
“nn” a fin de parola la se dovra per marcà
la “n” dentala:
--> la cana - i cann
Degià che la diferenza
intra dentala e nasala (fundamentala in del insübrich)
l’han no imprendüda i giuen minga maderlengua el
cunvègn fà riferiment a la furma taliana in manera
de minga canà (perchè in due ch’ ind el
passagg del latin al talian “nn” l’è
restaa dupi e “n” l’è restaa singul,
ind el passagg del latin a l’insübrich “nn”
l’è vegnüü “n” dentala e
la “n” l’è vegnüda “n”
de ciel de buca, pö a Milan e pruincia passada a “n”
nasala):
Presempi:
il pane = el pan (1 n), il cane = el can (1 n),
le donne = i donn (2 n), le canne da pesca = i cann de pescà
(2 n)
11) Se
dovra mai gnanca ‘na cunsunanta dupia via che “ss”,
“cc”, “gg”, “sg”, “nn
12) Se
dovra l’apostruf per scrif s’c, s’g;
presempi:
s’giaf=schiaffo, s’cepà=rompere, s’ciau=ciao;
s’cena=schiena
Stagh a
l'öcc: per scrif i carater ö,ü,Ö,Ü
gh’hem de tegnì schisciaa el tast “Alt”
e in del istess mument schiscià i nümer indicaa
chì de sota.
--> Ü
ALT+0220
--> Ö ALT+0214
--> ü ALT+129
--> ö ALT+148
|